به گزارش روابط عمومی انجمن ایران ، سید کمال حسینی نائب رئیس بخش ترانزیت ، گمرک و بیمه انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران طی گزارش تفصیلی به بررسی ظرفیتها، چالشهای اجرایی، زیرساختی و اقتصادی و الزامات فعالیت شرکتهای حملونقل بینالمللی در منطقه ویژه اقتصادی ریمدان پرداخته اند که در ذیل به آن می پردازیم .
موضوع: بررسی میدانی شرایط عملیاتی، گمرکی، حملونقل و خدماتی گذرگاه مرزی ریمدان ـ پاکستان
مدت بررسی میدانی: ده روز
محور بررسی: ورود و خروج کامیون، ترانشیپمنت، عملیات گمرکی، منطقه ویژه اقتصادی، خدمات مرزی، شرایط محیطی، هزینهها و ظرفیت توسعه مسیر
۱. مقدمه و ضرورت تهیه گزارش
گذرگاه مرزی ریمدان ـ گبد در جنوب شرقی کشور، در فاصله تقریبی ۱۴۵ کیلومتری چابهار و حدود ۸۰۰ کیلومتری کراچی، یکی از گذرگاههای زمینی ارتباطی جمهوری اسلامی ایران و پاکستان است که طی سالهای اخیر بهتدریج فعالتر شده است.
این مرز در شرایط عادی نیز با محدودیتهای زیرساختی، اقلیمی و خدماتی مواجه بوده، اما تحولات اخیر منطقه، محدودیتهای ایجادشده در فعالیت برخی بنادر جنوبی کشور و همچنین کاهش یا توقف فعالیت سایر گذرگاههای ارتباطی با پاکستان، موجب انتقال بخش قابل توجهی از تقاضای حملونقل و مبادلات تجاری به ریمدان شده است.
در چنین شرایطی، ریمدان که ظرفیت عملیاتی آن متناسب با حجم فعلی تقاضا توسعه نیافته است، ناگهان با افزایش قابل توجه تردد کامیونها، کانتینرها و محمولات تجاری مواجه شده است.
بر همین اساس، با هدف ارائه تصویری واقعی و بدون واسطه از شرایط این مرز، یک بررسی میدانی دهروزه انجام شد که در جریان آن، وضعیت پایانه مرزی، منطقه ویژه اقتصادی، عملیات گمرکی، ترانشیپمنت، تردد کامیونها، شرایط محیطی و همچنین مسائل مربوط به هزینهها و خدمات مورد بررسی قرار گرفت.
هدف این گزارش صرفاً بیان مشکلات نیست؛ بلکه تلاش شده است ظرفیت واقعی ریمدان، فرصتهای موجود و همچنین ریسکهایی که شرکتهای حملونقل بینالمللی در صورت ورود به این مسیر با آن مواجه خواهند شد، بهصورت شفاف ارائه شود.
۲. ریمدان؛ مرزی که ناگهان در مرکز توجه قرار گرفت
ریمدان در شرایط عادی مرزی با حجم نسبتاً محدود مبادلات و تردد بوده است؛ اما مجموعهای از اتفاقات اخیر موجب تغییر ناگهانی شرایط شده است.
محدودیتهای ایجادشده در فعالیت برخی بنادر مهم جنوبی کشور و همچنین تصمیم برخی شرکتهای کشتیرانی و فرماندهان کشتیها برای تخلیه محمولات در اولین بندر امن، موجب انتقال بخشی از کانتینرهای حاوی کالاهای متعلق به صاحبان کالاهای ایرانی و خارجی به بندر کراچی پاکستان شده است.
اگرچه در حال حاضر آمار دقیق و رسمی از میزان کانتینرهای رسوبکرده یا تخلیهشده در کراچی که مقصد نهایی آنها ایران یا کشورهای شمالی است در دسترس نیست، در اظهارات و برآوردهای میدانی، ارقامی در محدوده ۸۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ TEU مطرح شده است که البته نیازمند راستیآزمایی و اخذ آمار رسمی است.
از سوی دیگر، محدودیتهای ایجادشده در گذرگاه میرجاوه ـ تفتان نیز موجب انتقال بخشی از مبادلات ایران و پاکستان به ریمدان شده است.
نتیجه این دو عامل، افزایش ناگهانی تقاضا برای استفاده از مسیری است که زیرساختهای آن اساساً برای چنین حجم عملیاتی طراحی نشده است.
به بیان ساده، ریمدان قبل از آنکه فرصت پیدا کند زیرساخت لازم برای تبدیلشدن به یک مرز مهم تجاری را ایجاد کند، ناگهان مجبور به پذیرش نقش یک مرز پرتردد شده است.
۳. موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی
ریمدان در منطقهای گرم، خشک و عمدتاً فاقد پوشش گیاهی مناسب قرار گرفته است.
گردوغبار، خاک نرم، گرمای شدید، طوفانهای محلی و محدودیت دسترسی به آب از مهمترین مشکلات محیطی منطقه هستند.
شرایط اقلیمی بهگونهای است که گردوغبار تنها یک مشکل رفاهی نیست؛ بلکه مستقیماً بر عملیات حملونقل، سلامت رانندگان، تجهیزات، خودروها و حتی دید راننده تأثیر میگذارد.
در برخی ساعات شدت گردوغبار به حدی است که میدان دید به چند متر کاهش پیدا میکند.
بهصورت میدانی میتوان گفت:
در ریمدان گاهی برفپاککن خودرو عملاً به «خاکپاککن» تبدیل میشود.
این شرایط برای رانندگان و کارکنانی که ناچارند ساعتها در محیط پایانه یا منطقه ویژه حضور داشته باشند، فشار مضاعفی ایجاد میکند.
گرما و تعریق شدید در کنار گردوغبار، شرایط کار را دشوار کرده و کمبود آب آشامیدنی، سرویسهای بهداشتی، فضای استراحت و امکانات رفاهی این دشواری را دوچندان میکند.
۴. ساختار فعلی مجموعه مرزی ریمدان
در سمت ایران، مجموعه ریمدان را میتوان به سه بخش اصلی تقسیم کرد:
- پایانه مرزی
- پایانه مسافری
- منطقه ویژه اقتصادی ریمدان
منطقه ویژه در حال حاضر در محدودهای حدود ۲۱۲ هکتار از ظرفیت توسعهای حدود ۴۰۰ هکتار در حال شکلگیری و فعالیت است.
ساختمانها و واحدهای گمرکی نیز در شرایط فعلی در چند نقطه پراکندهاند.
دفتر ریاست گمرک در حال حاضر در ساختمان پایانه مرزی مستقر است و مقرر است در آینده نزدیک به ساختمان جدید گمرک منتقل شود.
تمرکز فعالیتهای گمرکی در یک مجموعه واحد میتواند در آینده، از نظر کنترل، هماهنگی و کاهش رفتوآمدهای اضافی، اثر قابل توجهی بر عملکرد مرز داشته باشد.
۵. پایانه مسافری
پایانه مسافری ریمدان با امکانات محدود، وظیفه تردد مسافران محلی و بینالمللی را بر عهده دارد.
تردد مسافران محلی با مجوزهای مربوط و همچنین مسافران بینالمللی دارای روادید از این مسیر انجام میشود.
در زمان انجام این بررسی، به دلیل بروز مشکلاتی در ارتباط با تردد زائران اربعین، فعالیت بخش مسافری برای مدت کوتاهی از طرف پاکستان متوقف شده بود که خوشبختانه مجدداً فعالیت آن از سر گرفته شد.
این موضوع نشان میدهد که فعالیت مرز علاوه بر مسائل زیرساختی داخلی، به شرایط و تصمیمات طرف پاکستانی نیز وابستگی مستقیم دارد.
۶. پایانه مرزی و تردد تانکرهای گاز
یکی از بخشهای فعال ریمدان، مسیر اختصاصی تانکرهای حامل گاز و برخی فرآوردههای نفتی است.
بخش قابل توجهی از صادرات فعلی ایران از طریق ریمدان را فرآوردههای نفتی، گاز و مشتقات آن تشکیل میدهد.
صف تانکرها در مقاطع مختلف قابل توجه بوده و مدت توقف برخی تانکرها در محدوده سه تا هفت روز گزارش و مشاهده شده است.
در کنار تجارت رسمی، موضوع قاچاق سوخت و مبادلات غیررسمی سوخت نیز از مسائل مهم منطقه است که نیازمند مدیریت و نظارت جدی دستگاههای ذیربط است.
۷. منطقه ویژه اقتصادی ریمدان
منطقه ویژه اقتصادی ریمدان در جنوب و شرق محدوده پایانه مرزی قرار گرفته و در حال حاضر حدود ۲۱۲ هکتار از مجموعه قابل توسعه آن فعال شده است.
ورودی منطقه از جاده اصلی حدود یک کیلومتر فاصله دارد و از طریق یک جاده فرعی به منطقه متصل میشود.
در شرایط فعلی، حتی پیدا کردن مسیر ورود به منطقه برای فردی که نخستین بار وارد مجموعه میشود، به دلیل نبود علائم و نظم کافی، با دشواری همراه است.
تجمع کامیونها، گردوغبار، نبود مسیرهای مشخص و فقدان نظام منظم هدایت خودروها، موجب سردرگمی رانندگان و مراجعان میشود.
بر اساس مشاهدات و برآوردهای میدانی، روزانه تعداد قابل توجهی کامیون حامل کالاهای مختلف ـ بهجز تانکرهای گاز ـ وارد منطقه میشوند و در شرایط فعلی، ارقامی در حدود ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ دستگاه کامیون بهعنوان ظرفیت یا میزان تردد مورد اشاره قرار گرفته است که نیازمند آمار رسمی و روزانه است.
نوع کامیونها نیز متنوع بوده و شامل کشندههای حامل:
- کانتینر
- یخچالدار
- چادری
- بغلدار
- کفی
- سایر انواع نیمهیدکها
است.
۸. وضعیت ورود و خروج کامیونها
ورود و خروج کامیونها از طریق دروازههای منطقه انجام میشود و در ورودی، کیوسک ثبت و کنترل مستقر است.
ثبت ورود و خروج و عملیات باسکول انجام میشود.
با وجود محدودیت امکانات، سرعت انجام عملیات در شرایط فعلی نسبتاً رضایتبخش است و در صورتی که اظهار گمرکی و ترانشیپمنت از قبل برنامهریزی شده باشد، توقف کامیونها الزاماً طولانی نیست.
بر اساس مشاهدات میدانی، در شرایط عادی و بدون بروز مشکل خاص، بخش عمده عملیات ورود، انجام تشریفات و خروج کامیون میتواند در مدت حدود دو تا سه روز انجام شود.
این نکته از نظر اقتصادی بسیار مهم است؛ زیرا نشان میدهد مشکل اصلی الزاماً «زمان توقف» نیست، بلکه بینظمی، عدم شفافیت هزینهها، کمبود امکانات و عدم تناسب ظرفیت با تقاضا است.
۹. عملیات گمرکی و پلمب
پس از ثبت و انجام مراحل اظهار و کنترلهای مربوط، پلمب گمرکی در اختیار نمایندگان قرار گرفته و بر روی محفظه بارگیری نصب میشود.
با توجه به پراکندگی فعلی ساختمانهای گمرکی، تمرکز واحدهای گمرکی در ساختمان جدید میتواند یکی از مهمترین اقدامات اصلاحی برای آینده ریمدان باشد.
استقرار یک سامانه منسجم برای:
- ثبت ورود
- اظهار
- کنترل اسناد
- کنترل فیزیکی
- باسکول
- پلمب
- ترانشیپمنت
- ثبت خروج
میتواند زمان عملیات را به شکل محسوسی کاهش دهد.
۱۰. ترانشیپمنت؛ مهمترین مدل عملیاتی فعلی
یکی از ویژگیهای اصلی منطقه ویژه ریمدان، انجام ترانشیپمنت کالاهاست.
در شرایط فعلی، بخش قابل توجهی از محمولات بهجای آنکه وارد انبارهای استاندارد شوند، مستقیماً از یک کامیون به کامیون دیگر منتقل میشوند.
محمولات مختلفی از جمله:
- قیر
- فولاد
- بیلت
- مواد شیمیایی
- مواد غذایی
- برنج
- سیبزمینی
- پارچه
- سایر کالاهای تجاری
در منطقه مشاهده میشوند.
به دلیل نبود انبارهای استاندارد و حفاظتشده، برخی عملیات تخلیه یا جابهجایی کالا در فضای باز انجام میشود.
این وضعیت برای کالاهای حساس، گرانقیمت، فاسدشدنی، رطوبتپذیر یا دارای الزامات خاص نگهداری، ریسک قابل توجهی ایجاد میکند.
۱۱. مشکلات زیرساختی منطقه ویژه
مهمترین کمبودهای مشاهدهشده عبارتاند از:
الف) آب
کمبود آب یکی از جدیترین مشکلات منطقه است.
با توجه به شرایط آبوهوایی، وجود آب آشامیدنی، آب مصرفی، سیستم اطفای حریق و زیرساخت مناسب آب از ضروریترین نیازهای منطقه است.
ب) سرویسهای بهداشتی
امکانات بهداشتی موجود پاسخگوی حجم فعلی مراجعان، رانندگان و کارکنان نیست.
ج) فضای استراحت و اقامت
فضای مناسب برای استراحت رانندگان و کارکنان بسیار محدود است.
د) انبار
منطقه در حال حاضر فاقد ظرفیت کافی انبارهای استاندارد و حفاظتشده است.
هـ) راه دسترسی
بخشهایی از مسیرهای داخلی و دسترسی به منطقه هنوز در وضعیت توسعه و ساخت قرار دارند.
و) علائم و هدایت
علائم راهنمای کافی برای هدایت کامیونها و تفکیک مسیرهای ورود، خروج، ترانشیپمنت و گمرک وجود ندارد.
ز) کنترل ترافیک
افزایش تعداد کامیونها بدون ایجاد سیستم مدیریت صف و پارکینگ استاندارد میتواند در آینده به گلوگاه اصلی مرز تبدیل شود.
۱۲. وضعیت هزینهها و نرخ خدمات
یکی از مهمترین نگرانیهای مشاهدهشده در ریمدان، عدم شفافیت و بیقاعدگی در برخی نرخهای اعلامی حمل و خدمات مرزی است.
در شرایط فعلی، به دلیل افزایش ناگهانی تقاضا و محدود بودن ظرفیت عرضه، نرخ برخی خدمات با افزایشهای قابل توجه مواجه شده است.
بهعنوان نمونه، نرخ حمل کانتینر از چابهار به تهران، با توجه به شرایط و زمان، در حدود ارقام متعارف بازار قرار دارد؛ اما در برخی موارد برای حمل از منطقه ریمدان، نرخهای بسیار بالاتر و حتی چند صد میلیون تومانی مطرح شده است.
صرفنظر از اینکه هر نرخ باید با توجه به عرضه و تقاضا تعیین شود، نرخ حمل باید بر مبنای هزینه واقعی، مسافت، زمان، عوارض، استهلاک، ریسک، هزینه برگشت و شرایط عملیاتی تعیین شود و نه صرفاً بر مبنای کمبود عرضه یا شرایط اضطراری بازار.
همین مسئله در خصوص خدمات گمرکی، مرزی، تخلیه، بارگیری، ترانشیپمنت و سایر خدمات نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
۱۳. هزینه باسکول و خدمات منطقه
در ورودی منطقه، عملیات باسکول انجام میشود و هزینه مربوطه از طریق سیستمهای پرداخت و کیف پول دریافت میشود.
یکی از مواردی که نیازمند شفافسازی و ساماندهی است، ارائه رسید و مستند قابل کنترل برای هزینههای دریافتشده است.
در فعالیت حرفهای حملونقل بینالمللی، هر هزینهای که به شرکت حمل تحمیل میشود باید:
- مشخص باشد؛
- تعرفه آن اعلام شده باشد؛
- مرجع دریافتکننده مشخص باشد؛
- رسید رسمی صادر شود؛
- قابلیت ثبت در اسناد مالی شرکت داشته باشد.
عدم شفافیت در این بخش میتواند در آینده منشأ اختلاف میان شرکت حمل، صاحب کالا، نماینده محلی و ارائهدهندگان خدمات شود.
۱۴. نکته مثبت مهم؛ سرعت نسبتاً مناسب عملیات
با وجود تمام کمبودها، یکی از نکات مثبت قابل توجه در بررسی میدانی، سرعت نسبتاً مناسب چرخه عملیات بود.
در صورتی که:
- اسناد کامل باشند؛
- اظهار از قبل انجام شده باشد؛
- نماینده محلی حضور داشته باشد؛
- کامیون آماده باشد؛
- مقصد و عملیات ترانشیپمنت مشخص باشد؛
فرآیند ورود، انجام تشریفات و خروج کامیون میتواند با سرعت قابل قبول انجام شود.
همچنین بهجز روزهای جمعه و موارد ناشی از تعطیلی یا اختلال طرف پاکستانی، چرخه فعالیت در بسیاری از روزها ادامه دارد.
بنابراین ریمدان را نمیتوان صرفاً یک مرز «کند و غیرعملیاتی» دانست؛ بلکه باید آن را مرزی با ظرفیت عملیاتی مناسب اما زیرساخت ناکافی و مدیریت نیازمند توسعه ارزیابی کرد.
۱۵. مهمترین ریسکهای فعالیت شرکتهای حملونقل در ریمدان
شرکتهایی که قصد ورود به این مسیر را دارند باید ریسکهای زیر را جدی بگیرند:
۱. ریسک نرخ
احتمال تغییر سریع نرخ حمل و خدمات به دلیل کمبود کامیون و افزایش تقاضا.
۲. ریسک توقف
در صورت بستهشدن یا محدودیت مرز پاکستان، کامیون ممکن است با توقف مواجه شود.
۳. ریسک اقلیمی
گرمای شدید، گردوغبار و کاهش دید میتواند بر ایمنی حمل اثرگذار باشد.
۴. ریسک خدمات
کمبود آب، سرویس، اقامت و امکانات رفاهی رانندگان.
۵. ریسک ترانشیپمنت
جابجایی کالا از کامیون به کامیون دیگر، در صورت فقدان کنترل دقیق، میتواند ریسک کسری، آسیب یا اختلاف در تحویل ایجاد کند.
۶. ریسک اسنادی
هرگونه نقص در اسناد حمل، گمرکی یا مجوزها میتواند باعث توقف شود.
۷. ریسک طرف پاکستانی
عملیات این مسیر به شدت به شرایط مرز و تصمیمات طرف پاکستانی وابسته است.
۸. ریسک کالا
برای کالاهای فاسدشدنی، حساس، خطرناک یا دارای شرایط ویژه نگهداری، نبود انبار استاندارد یک ریسک جدی است.
۹. ریسک هزینههای پیشبینینشده
برخی هزینهها در شرایط فعلی ممکن است قبل از شروع عملیات بهصورت شفاف اعلام نشوند.
۱۶. راهکارهای پیشنهادی برای شرکتهای حملونقل
با توجه به شرایط فعلی، توصیه میشود شرکتهایی که قصد فعالیت در مسیر ریمدان دارند، قبل از پذیرش محموله موارد زیر را رعایت کنند:
الف) قیمت قطعی قبل از پذیرش بار
قبل از صدور نرخ برای صاحب کالا، تمام هزینهها بهصورت مکتوب از نماینده محلی اخذ شود.
ب) استفاده از نماینده یا کارگزار محلی معتبر
شرکت بدون داشتن نماینده قابل اعتماد در ریمدان نباید عملیات خود را آغاز کند.
ج) تعیین دقیق مسئولیت ترانشیپمنت
در قرارداد و اسناد حمل باید مشخص شود:
- مسئول تخلیه چه کسی است؟
- مسئول بارگیری مجدد چه کسی است؟
- مسئول شمارش و کنترل کالا چه کسی است؟
- مسئول خسارت یا کسری چه کسی است؟
- پلمب چگونه تحویل و کنترل میشود؟
د) کنترل دقیق کالا قبل و بعد از ترانشیپمنت
بهویژه برای کالاهای گرانقیمت یا حساس، تصویربرداری، شمارش، ثبت وزن و صورتجلسه توصیه میشود.
هـ) پیشبینی زمان شناور
در قرارداد با صاحب کالا، زمان حمل ریمدان نباید مانند یک مسیر عادی و بدون ریسک تعهد شود.
و) پیشبینی هزینههای اضطراری
برای توقف در مرز، تعطیلی، اختلال طرف پاکستانی، تغییر مقررات یا افزایش نرخ خدمات، بندهای قراردادی مناسب پیشبینی شود.
ز) انتخاب رانندگان آشنا با منطقه
رانندگانی که تجربه مسیرهای جنوب شرق کشور و شرایط اقلیمی منطقه را دارند، برای این مسیر مناسبتر هستند.
ح) آمادهسازی تجهیزات
وجود آب کافی، تجهیزات اولیه، لاستیک مناسب، فیلترهای یدکی و تجهیزات ارتباطی برای سفر در این مسیر ضروری است.
۱۷. پیشنهادهای انجمن صنفی به دستگاههای متولی
با توجه به ظرفیت بالقوه ریمدان و ضرورت تبدیل آن به یک گذرگاه پایدار، پیشنهاد میشود انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران موضوعات زیر را بهصورت رسمی از دستگاههای مسئول مطالبه کند:
- ایجاد سامانه شفاف اعلام نرخ خدمات منطقه
- تعیین تعرفه مشخص برای باسکول، ترانشیپمنت و سایر خدمات
- الزام ارائه رسید رسمی برای تمام هزینهها
- ایجاد پارکینگ استاندارد کامیون
- ایجاد سیستم مدیریت صف کامیونها
- تکمیل ساختمان و تمرکز واحدهای گمرکی
- احداث سرویسهای بهداشتی و حمام مناسب رانندگان
- تأمین آب آشامیدنی و آب مصرفی
- ایجاد محل استراحت و اقامت رانندگان
- تکمیل راههای دسترسی و مسیرهای داخلی منطقه
- ایجاد انبارهای استاندارد و سرپوشیده
- ایجاد زیرساخت مناسب برای کالاهای فاسدشدنی و حساس
- ایجاد مسیر مشخص برای کامیونهای ترانزیتی و وارداتی
- تعیین ساعات و رویههای عملیاتی روشن با طرف پاکستانی
- ایجاد سازوکار هماهنگی سریع در زمان بروز بحران در مرز پاکستان
- انتشار آمار روزانه تردد کامیون و ظرفیت عملیاتی مرز
- ایجاد میز مشترک انجمن، گمرک، منطقه ویژه و دستگاههای مرتبط برای حل مشکلات
۱۸. پیشنهاد ایجاد «میز ریمدان» در انجمن
با توجه به رشد سریع فعالیت این مرز، پیشنهاد میشود انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران یک میز تخصصی ریمدان تشکیل دهد.
وظایف این میز میتواند شامل موارد زیر باشد:
- جمعآوری روزانه اطلاعات مرز؛
- رصد نرخ حمل؛
- رصد هزینه خدمات؛
- ثبت میزان توقف کامیونها؛
- شناسایی مشکلات گمرکی؛
- ارتباط مستمر با مسئولان مرزی؛
- ارتباط با تشکلهای حملونقل پاکستان؛
- تهیه بانک اطلاعاتی نمایندگان معتبر محلی؛
- اعلام هشدارهای عملیاتی به شرکتهای عضو؛
- تهیه گزارشهای دورهای برای هیئتمدیره انجمن.
این اقدام میتواند از تصمیمگیریهای فردی و غیرمستند شرکتها جلوگیری کرده و به تدریج اطلاعات واقعی و قابل اتکایی از این مسیر ایجاد کند.
۱۹. ارزیابی کلی مسیر ریمدان برای فعالیت حملونقل
بر اساس بررسی میدانی انجامشده، ریمدان را نمیتوان در شرایط فعلی یک مسیر کاملاً آماده و استاندارد برای فعالیت گسترده شرکتهای حملونقل بینالمللی دانست.
اما در عین حال، این مرز یک مسیر غیرعملیاتی یا غیرقابل استفاده نیز نیست.
واقعیت آن است که ریمدان در یک مرحله گذار قرار دارد:
تقاضای تجاری و حملونقل، جلوتر از توسعه زیرساخت حرکت کرده است.
از یک طرف، حجم تقاضا، موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به کراچی و چابهار، ظرفیت قابل توجهی برای این مرز ایجاد کرده است.
از طرف دیگر، زیرساختهای فعلی، خدمات رفاهی، نظام نرخگذاری، مدیریت کامیونها، انبارداری و برخی رویههای اجرایی هنوز با یک مرز پرتردد بینالمللی فاصله دارد.
بنابراین توصیه نمیشود شرکتهای حملونقل بدون شناخت قبلی، صرفاً به دلیل نرخهای جذاب یا تقاضای ناگهانی بازار وارد این مسیر شوند.
فعالیت در ریمدان در شرایط فعلی نیازمند مدیریت حرفهای، نماینده محلی مطمئن، کنترل هزینه، برنامهریزی دقیق و پذیرش ریسکهای خاص این مرز است.
۲۰. جمعبندی نهایی
ریمدان امروز بیش از آنکه یک مرز آماده و توسعهیافته باشد، مرزی است که بهدلیل شرایط منطقهای و اقتصادی ناگهان در معرض یک آزمون بزرگ قرار گرفته است.
مرزی که تا پیش از این شاهد حجم محدودی از تردد بود، اکنون با صدها دستگاه کامیون و حجم قابل توجهی از محمولات مواجه شده است.
زیرساختها هنوز متناسب با این حجم توسعه نیافتهاند.
آب، بهداشت، اقامت، انبار، پارکینگ، راه دسترسی، مدیریت صف، شفافیت هزینهها و نظام خدماترسانی از مهمترین نیازهای فوری منطقه هستند.
با این حال، یک نکته مهم در بررسی میدانی قابل مشاهده بود:
ریمدان ظرفیت انجام عملیات را دارد؛ مشکل اصلی، نبود تناسب میان ظرفیت موجود و حجم تقاضای جدید است.
اگر زیرساختها و نظام مدیریتی متناسب با این تقاضا توسعه یابد، ریمدان میتواند از یک گذرگاه اضطراری و کمامکانات، به یک کریدور مهم تجاری و ترانزیتی میان ایران، پاکستان و کشورهای شمالی تبدیل شود.
اما اگر توسعه زیرساخت و نظارت از رشد تقاضا عقب بماند، افزایش بیضابطه نرخها، ازدحام کامیونها، نارضایتی رانندگان، اختلافات مالی، آسیب به کالا و کاهش اعتماد صاحبان کالا میتواند ظرفیت این مسیر را تهدید کند.
۲۱. سخن پایانی گزارش میدانی
ریمدان امروز تصویری متفاوت از یک مرز متعارف ارائه میدهد؛
مرزی در میان گرما، خاک و غبار؛
مرزی که امکانات آن هنوز با حجم فعالیتش فاصله زیادی دارد؛
مرزی که راننده برای چند ساعت کار در آن، با شرایط سخت اقلیمی مواجه است؛
مرزی که آب و امکانات اولیه هنوز به اندازه اهمیتشان در آن جدی گرفته نشدهاند؛
اما در عین حال، مرزی که با وجود تمام این مشکلات، چرخه عملیاتی آن در بسیاری از موارد با سرعت قابل قبول در حال حرکت است.
این گزارش نه با هدف نفی ظرفیتهای ریمدان، بلکه با هدف شناخت واقعبینانه آن تهیه شده است.
ریمدان میتواند یک فرصت بزرگ برای حملونقل بینالمللی ایران باشد؛ اما استفاده از این فرصت نیازمند آن است که:
«آزادی عمل اقتصادی» با «نظارت، شفافیت و ضابطه» همراه شود.
منطقه ویژه اقتصادی باید محل تسهیل تجارت باشد، نه محلی برای شکلگیری هزینههای نامشخص.
در یک منطقه آزاد و ویژه اقتصادی، آزادی اقتصادی باید وجود داشته باشد؛
اما آزادی بدون قاعده، در نهایت به زیان تجارت، صاحب کالا، شرکت حملونقل و حتی خود منطقه تمام خواهد شد.
بنابراین انتظار میرود مسئولان ذیربط، ضمن توجه به ظرفیت بسیار بالای این گذرگاه، توسعه زیرساختهای ریمدان را متناسب با رشد واقعی تردد و تجارت در این منطقه در اولویت قرار دهند و انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران نیز با ایجاد یک سازوکار منسجم، اطلاعات و مشکلات فعالان این مسیر را جمعآوری و برای اصلاح رویهها و حمایت از فعالیت حرفهای شرکتهای عضو پیگیری نماید.
ریمدان، امروز یک انتخاب اضطراری نیست؛ میتواند آغاز یک مسیر استراتژیک جدید برای تجارت و ترانزیت ایران باشد؛ مشروط بر آنکه زیرساخت، نظارت و مقررات با سرعت رشد تجارت حرکت کنند.
